ایران توانا

موفقيت دانشمندان هسته اي کشور در ساخت ژنراتور توليدکننده مهم ترين راديوداروي جهان / ايران در تامين نياز سالانه يک ميليون بيمار به راديوداروي تشخيصي خودکفا شد

دانشمندان پژوهشگاه علوم و فنون هسته اي سازمان انرژي اتمي ايران موفق به طراحي و ساخت ژنراتوري براي جداسازي عنصر تکنسيم m99 از موليبدن 99 شدند. اين عنصر کاربردهاي وسيعي در انرژي هسته اي از جمله توليد انواع راديو دارو و درمان بافت هاي سرطاني دارد درحال حاضر درمان سالانه يک ميليون بيمار در کشور وابسته به اين عنصر است و تا پيش از اين براي جداسازي اين عنصر ناچار به استفاده از ژنراتور ساخت خارج بوديم. در حال حاضر حدود ۹۰درصد راديوداروهاي مصرفي جهان را عنصر تکنسيم m99 تشکيل مي دهد به نحوي که با استفاده از اين عنصر مي توان عوارض و مشکلات تمامي ارگان هاي بدن را تشخيص داد.

از آن جايي که اين عنصر داراي عمري ۶ساعته است، نمي تواند بلافاصله پس از توليد در آزمايشگاه، براي بيمارستان ارسال شود لذا مادر اين عنصر به نام «موليبدن ۹۹» را در داخل دستگاهي قرار مي دهند و براي بيمارستان ها ارسال مي کنند و عمل جداسازي عنصر تکنسيم m99از موليبدن ۹۹ در بيمارستان انجام مي شود. در دنيا حدود ۴روش براي جداسازي دختر (عنصر تکنسيم m99) از مادر (موليبدن 99) پيشنهاد شده است که تنها ۲روش آن به مرحله تجاري سازي رسيده که روش ژنراتور کروماتوگرافي و روش ژل ژنراتور است.روش ژنراتور کروماتوگرافي به دليل اين که روشي ارزان قيمت بوده و راندمان جداسازي در آن بالاست، در بسياري از کشورها مورد استفاده قرار مي گيرد.در اين روش، موليبدن ۹۹ را به عنوان يکي از محصولات شکافت اورانيوم ۲۳۵به دست مي آورند. البته اين شکافت تنها در چند کشور معدود زير نظر آژانس بين المللي انرژي هسته اي انجام مي شود و براي کشورهاي صاحب فناوري توليد اين ژنراتور ارسال مي شود.

اما در روش ژل ژنراتور، کشورهاي داراي راکتورهاي تحقيقاتي موليبدن طبيعي را بمباران کرده و در نهايت ژل ژنراتور توليد مي شود؛ بنابراين محصول اين ۲روش، تکنسيم m99خواهد بود که تفاوتي هم باهم ندارند.تاکنون براي رفع نياز داخل کشور از ژنراتور ساخت خارج استفاده مي شد که ژنراتور جديد بومي شده به دست دانشمندان ايراني، بسيار مناسب تر از قبلي بوده و قابليت پوشش استانداردها و صدور به خارج از کشور را هم دارد.راندمان بالا از جمله مزاياي اين ژنراتور جديد است به طوري که راندمان جداسازي ژنراتور خارجي ۷۵ درصد و راندمان جداسازي ژنراتور بومي کشور ۹۰ درصد است. 

همچنين مقدار اکتيويته قابل بارگذاري در ژنراتور خارجي ۴۰۰ميلي کوري بود اما ژنراتور فعلي ۲کوري يعني ۷برابر بيشتر از ژنراتور قبلي، توانايي بارگذاري اکتيويته دارد.با توليد و خودکفايي درتامين اين ژنراتور، ارسال تنها يک عدد از اين ژنراتورها به هر بيمارستان، جواب گوي نياز فعلي کشور خواهد بود.پژوهشگران و متوليان اين موضوع اميدوارند اين ژنراتور طي يک دوره در ۲ماه آينده به توليد انبوه برسد.دکتر منيژه رهبر کارشناس انرژي هسته اي در گفت و گو با خراسان با اشاره به اهميت عنصر m99و ضرورت توليد اين عنصر در داخل کشور مي گويد: تکنسيم m99عنصري است که به طور عمده براي تشخيص اختلالات و بيماري ها و نيز درمان بافت هاي سرطاني مورد استفاده قرار مي گيرد.

براي تشخيص سرطان و ديگر بيماري ها تکنسيم m99به همراه کيت هاي تشخيصي به عنوان يک راديو داروي تشخيصي وارد بدن مي شود. اين تکنسيم به طور مستقيم روي عضو موردنظر قرار مي گيرد و تجمع مي کند و با پرتوهايي که گسيل مي کند، در واقع به پزشک علامت مي دهد که عضو در چه وضعي قرار دارد.وي خاطرنشان کرد: به طور نمونه در درمان تيروئيد، راديو داروي يد به طور مستقيم روي تيروئيد مي نشيند، چنان چه عضو سالم باشد توزيع اين عنصر به صورت يکنواخت انجام مي شود و چنان چه عضو بيش فعال باشد يا تيروئيد پر کار باشد توزيع و پرتوزايي اين عنصر تشخيصي بيشتر از حد معمول خواهد بود و چنان چه تيروئيد کم کار باشد، اين عنصر توزيع کمتري را از خود نشان مي دهد.اين علايم به پزشک کمک مي کند تا بهتر بتواند وضعيت بيماري را تشخيص بدهد.

وي ادامه مي دهد: علاوه بر اين چنان چه راديوداروها را در خون تزريق کنيم، چنان چه در ناحيه اي مانند مغز گرفتگي عروقي و يا اختلالي وجود داشته باشد، پرتوزايي کاهش پيدا مي کند بنابراين با استفاده از اين عنصر مي توان متوجه شد که کدام عضو بدن سالم کار مي کند. وي با بيان اين که براي استخراج و يا توليد تکنسيم m99 نيازمند ژنراتورهاي خاصي هستيم، تصريح کرد: عنصر تکنسيم m99 داراي عمر کوتاهي است بنابراين لازم است تا طي فرآيندي بلافاصله توليد و مورد استفاده قرار گيرد تا اثر پرتوزايي خود را از دست ندهد.بر همين اساس اصولا عمل جداسازي عنصر تکنسيم m99از موليبدن 99در مراکز درماني يا در بيمارستان  انجام مي شود.وي خاطرنشان کرد: درمان برخي بافت هاي معيوب و بدخيم نيز با استفاده از اين عنصر امکان پذير است به نحوي که وقتي اين بافت ها تحت تابش اين عنصر قرار مي گيرد، از بين مي رود و يا حتي با استفاده از عناصر ديگري بافت هاي بدخيم را مي توان از بيرون از بدن تحت تابش قرارداد و آن ها را منهدم کرد. اما به طور کلي راديوداروها به طور عمده براي تصويربرداري هاي پزشکي و تشخيص نارسايي به کار برده مي شود.