محققان ايراني موفق به توليد فرمون مگس ميوه زيتون شدند
محققان ايراني موفق به توليد فرمون مگس ميوه زيتون شدند
محققان موسسه تحقيقات گياهپزشكي به دانش فني سنتز فرمون جلب كننده مگس ميوه زيتون به عنوان راهي براي مبارزه بيولوژيك با اين آفات ميوه ارزشمند زيتون دست يافتند. دكتر بابك حيدري عليزاده، عضو هيأت علمي موسسه تحقيقات گياه پزشكي و مجري طرح اظهار كرد: مگس زيتون يكي از آفات قرنطينهاي است كه براي اولين بار در سال 1383 خسارت آن در كشور گزارش شد و در حال حاضر به عنوان يك آفت كليدي درختان زيتون در كشور مطرح بوده و در مواردي در كشور باعث آلودگي بيش از 80 درصد ميوهها ميشود.
وي با اشاره به توجيهپذير نبودن استفاده از پلات سمپاشي براي از بين بردن آفات باغهاي زيتون با توجه به آسيبهايي مانند از بين بردن عوامل مفيد، آلودگي محيط زيست و مضر بودن براي سلامت كشاورزان و مصرفكنندگان، اظهار كرد: فرمون كه به عنوان يكي از روشهاي جايگزين استفاده از سم پاشي در دنيا مورد استفاده قرار ميگيرد، همان مادهاي است كه حشرات ماده براي جلب حشرات نر و جفت گيري از خود منتشر ميكنند.
اين ماده به صورت مصنوعي و با تركيبي از فرمون، مواد مسموم و ... در آزمايشگاه توليد شده و به صورت تله بر روي درختان قرار داده ميشود تا حشرات نر را به دام بياندازد.حيدري عليزاده افزود: جلب حشرات نر باعث كاهش جمعيت نسل اين آفات و نهايتا از بين رفتن آنها در بلند مدت ميشود كه داراي مزيتها و آثار اقتصادي و اجتماعي مانند بينيازي به واردات فرمون با دستيابي به دانش فني و فراهم شدن امكان ساخت فرمون مگس زيتون، امكان مديريت تلفيقي مگس زيتون با توليد و به كارگيري فرمون، استفاده از فرمون مگس زيتون به عنوان روش موثر وايمن، امكان توليد محصول سالم با توجه به مشكلات بهداشتي به كارگيري سموم به ويژه در محصولات روغني، قابليت رديابي آفت در مناطق مختلف كشور و همچنين تعيين نقطه اوج جمعيت، كنترل آفت به صورت شكار انبوه Mass Trapping، كنترل مگس زيتون براي توسعه سطح زير كشت زيتون و تامين روغن كشور كه از برنامههاي دولت محسوب ميشود و امكان افزايش توليد روغن ضمن كنترل آفت به جاي برداشت زودهنگام و كنسروي براي اجتناب از خسارت نسل دوم آفت است.
عضو هيأت علمي موسسه تحقيقات گياه پزشكي با بيان اينكه آلودگي ميوه زيتون به لارو آفت، ضمن افزايش ريزش ميوهها، بهرهبرداري كنسروي محصول را غير ممكن كرده و به كاهش كمي وكيفي روغن زيتون منجر ميشود، خاطرنشان كرد با توجه به خسارت قابل توجه اين آفت در كشور و همچنين محدوديتهاي جدي كاربرد سموم به دليل مشكلات زيست محيطي و ايجاد باقي مانده آفتكشها در روغن زيتون به كارگيري روشهاي غيرشيميايي به خصوص استفاده از فرمونها و ساير جلب كنندهها، راه حلي اساسي و ايمن براي كنترل آفت محسوب ميشود.
حيدري عليزاده در پايان با اظهار اميدواري نسبت به افزايش ماندگاري اين فرمونها با بهينه سازي فرمولاسيون در مراحل بعد گفت: اين طرح با هدف دستيابي به دانش فني ساخت فرمون جنسي جلب كننده آفت به ماده شيميايي «dioxaspiro(5.5)undecane-1,7» به انجام رسيد كه طي فرايند «Butyn-1-01-3,y-valerolactone» و در چندين مرحله سنتزي ماده جلب كننده با موفقيت ساخته شد. همچنين بررسيهاي صورت گرفته در باغات زيتون (باغ زيتون رودبار) نشان داد تركيب سنتز شده در مقايسه با نمونه وارداتي، كارايي مطلوبي در جلب و شكار آفت دارد.