بارورسازي ابرها با ژنراتورهاي زميني؛ راهکار محققان کشور براي افزايش ۱۵ درصدي بارش باران

براي نخستين بار محققان کشور از ژنراتورهاي زميني براي بارورسازي ابرها استفاده مي‎کنند که به گفته مدير مرکز ملي مطالعات باروري ابرها مي‎تواند تا ۱۵ درصد بارش باران را افزايش دهد. مهدي جواديان زاده از به کارگيري ژنراتورهاي زميني براي بارورسازي ابرها در استان آذربايجان غربي خبر داد و گفت: هم اکنون مطالعات امکان سنجي باروري ابرها در اين استان کليد خورده و قرارداد اين کار امضا شده‎است. وي تصريح کرد: در مناطقي از کشور که امکان باروري ابرها به روش هوايي وجود ندارد و يا در مناطقي که ابرها در ارتفاع پايين تر از منطقه پرواز هواپيما شکل مي‎گيرد و يا اين که منطقه، منطقه مرزي است و هواپيما نمي‎تواند در آن جا پرواز کند از ژنراتورهاي زميني براي بارورسازي ابرها استفاده خواهد شد.

بازدهي استفاده از ژنراتورهاي زميني در باروري ابرها بسته به شرايط متغير است اما به طور متوسط اين ژنراتورها ۱۰ تا ۱۵ درصد بارش باران را افزايش خواهند داد و در صورت مناسب بودن شرايط، ممکن است اين ميزان افزايش يابد. در حال حاضر در بسياري از کشورهاي پيشرفته از ژنراتورهاي زميني براي بارورسازي ابرها استفاده مي شود.

جواديان زاده تاکيد کرد: مطالعات امکان سنجي در مناطق کشور از اهميت خاصي برخوردار است و منطقه اي که قرار است ژنراتور در آن جا نصب شود بايد طي يک دوره طولاني مدت مورد بررسي قرار گيرد تا بهترين نقطه نصب ژنراتور مشخص شود. در حال حاضر، انجام مطالعات امکان سنجي باروري ابرها در آذربايجان غربي کليد خورده و قرارداد آن امضا شده است. ممکن است اين مطالعات بين ۹ ماه تا يک سال طول بکشد تا بهترين نقطه نصب ژنراتور پيدا شود.

وي با بيان اين که فناوري ساخت ژنراتورهاي زميني در اختيار چين و برخي کشورهاي اروپايي است، گفت: مصمم هستيم اين فناوري را در کشور بومي سازي کنيم بدين شکل که ابتدا از اين کشورها ژنراتورهاي زميني را وارد و سپس با روش مهندسي معکوس اقدام به توليد خواهيم کرد. جواديان زاده در تشريح چگونگي بارورسازي ابرها با استفاده از ژنراتورهاي زميني اظهار داشت: ژنراتورهاي زميني انواع مختلفي دارند اما همه آن ها از تعدادي حسگر و بردهاي الکتريکي و يک مخزن تشکيل شده اند. بردهاي الکتريکي کار کنترل از راه دور ژنراتورها را برعهده دارند. ابعاد اين ژنراتورها خيلي بزرگ نيست اما بايد تعدادي از آن ها در يک منطقه نصب شود و منطقه حالت يک سايت را داشته باشد.

به محض اين که ژنراتورهاي زميني روشن شود، مواد بارورکننده ابر که همان يديد نقره است و در ژنراتور وجود دارد شروع به تصعيد مي کند و در فضا پخش مي شود. در واقع استفاده از ژنراتورهاي زميني که يکي از روش هاي مناسب و موفق باروري ابرها در مناطق کوهستاني است، تزريق يديد نقره به ابرها از روي زمين است که از طريق ژنراتورها به هوا انجام مي شود و اين عمليات موجب بارور شدن ابرهاي سرد و افزايش ميزان بارش مي شود. حدود ۲۰ تا ۳۵ دقيقه زمان نياز است تا مواد بارور کننده در داخل ابر به حداکثر کارآيي برسد. اين مواد در داخل ابرها مانند هسته هاي يخ ساز عمل مي کند، قطرات آبي که در ابرها وجود دارد، در اطراف اين هسته هاجمع مي شود، سپس هسته ها رشد و در نهايت سقوط مي کند و بدين ترتيب موجب افزايش بارش مي شود. در بارورسازي هوايي ابرها، فرآيند بارورسازي از روي خود ابر انجام مي شود و از قله ابر شليک صورت مي گيرد. بدين شکل که وقتي يديد نقره با استفاده از هواپيما به ابر شليک مي شود، اين ماده داخل ابر مي رود و هسته هاي آن را زياد مي کند. زماني که هسته هاي داخل ابر و ناخالصي هاي اطراف آن زياد مي شود، در اطراف آن قطره هاي يخ تشکيل مي شود و به تدريج اين قطره ها باعث بارش مي شود.

مدير مرکز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها در ادامه تصريح کرد: ارديبهشت سال جاري روي منطقه درياچه اروميه در آذربايجان شرقي پرواز داشتيم، البته هنوز زود است نتايج اين عمليات و بارورسازي ابرها در بارش هاي اخير اعلام شود زيرا زماني مي توان از اين عمليات ارزيابي دقيق داشت که مسير پروازها کاملا ترسيم و نقشه هاي آن استخراج شده باشد. علاوه بر اين بايد آمارهاي کنترل کيفي سازمان هواشناسي را نيز در اختيار داشت. اغلب چند ماهي طول مي کشد تا اين آمارها به دست ما برسد و اين مرکز ارزيابي دقيقي از تشديد بارش در منطقه ارائه کند. اما تجربه مرکز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها در مناطقي از کشور که عمليات بارورسازي ابرها را داشته حاکي از ۱۵ تا ۱۸ درصد افزايش بارش باران بوده است بنابراين، پيش بيني مي شود که عمليات اين مرکز در درياچه اروميه نيز در همين حدود موجب افزايش باران شده باشد، اما براي کمک به درياچه اروميه و بارش بيشتر از اين ميزان، بايد به دنبال راهکارهاي ديگر بود و تنها به بارورسازي ابرها در منطقه اتکا نکرد.

وي اضافه کرد: عمليات باروري ابرها علاوه بر آذربايجان شرقي، در فلات مرکزي شامل استان هاي يزد، کرمان، فارس و در شمال غرب کشور در استان هاي اردبيل، زنجان، آذربايجان شرقي و همچنين چند پرواز اضطراري روي تهران و پروازهاي امدادي روي استان گلستان انجام شده است. جواديان زاده، متوسط قيمت تمام شده آب استحصالي از باروري ابرها در سال آبي ۸۹ - ۸۸ را در کشور حدود ۱۷۵ ريال اعلام کرد و گفت: نسبت به ساير روش هاي استحصالي آب مانند تغذيه مصنوعي، انتقال حوضه به حوضه، استفاده از آب شيرين کن و يا ساير روش هاي تامين آب، اين روش مقرون به صرفه تر است و کمترين قيمت را دارد.